B1 TRONG PHÒNG THI VÀ B1 Ở ĐỨC CÓ THỂ LÀ HAI TRẢI NGHIỆM RẤT KHÁC NHAU

Bạn đã từng làm khá tốt một bài nghe B1, nhưng khi nghe người Đức nói chuyện ở tốc độ tự nhiên lại chỉ bắt được một phần nội dung? Bạn có thể hoàn thành phần thi nói với một chủ đề quen thuộc, nhưng khi bất ngờ được hỏi một câu ngoài tình huống đã luyện lại mất khá lâu để tìm từ và sắp xếp câu trả lời? Đây là trải nghiệm không hiếm ở những người học ngoại ngữ, bởi khả năng vượt qua một kỳ thi và khả năng sử dụng ngôn ngữ trong môi trường thực tế không hoàn toàn giống nhau.

Trong phòng thi, mọi thứ diễn ra trong một cấu trúc tương đối rõ ràng. Người học biết mình đang làm phần nghe, đọc, viết hay nói; dạng bài đã được làm quen trong quá trình ôn luyện và nội dung được thiết kế để đánh giá năng lực ở một trình độ nhất định. Ngay cả khi gặp một từ chưa biết, người học vẫn có thể dựa vào ngữ cảnh, đọc lại hoặc sử dụng kỹ thuật làm bài để tìm ra thông tin cần thiết.

Nhưng khi sang Đức, tiếng Đức không còn xuất hiện dưới dạng một bài thi được chia thành từng kỹ năng riêng biệt. Một quản lý có thể nói nhanh về những việc cần xử lý trong ca làm, đồng nghiệp vừa hướng dẫn vừa thao tác, còn giáo viên tại trường nghề có thể giảng liên tục một nội dung chuyên môn mà người học phải vừa nghe, vừa hiểu và ghi nhớ. Nếu bỏ lỡ một thông tin quan trọng, người học không thể “nghe lại đoạn audio”, mà phải đủ phản xạ để nhận ra mình chưa hiểu ở đâu, chủ động hỏi lại và tiếp tục cuộc trao đổi.

Đó là lúc nhiều bạn bắt đầu cảm nhận rõ khoảng cách giữa “mình đã có B1” và “mình đang sử dụng tiếng Đức ở Đức”. Có những từ nhìn trên giấy rất quen nhưng khi người bản xứ nói lại không nhận ra; có những cấu trúc đã học nhưng cần khá nhiều thời gian mới ghép thành câu; cũng có khi người học hiểu phần lớn cuộc hội thoại nhưng lại bỏ sót chính thông tin quyết định mình phải làm gì tiếp theo. Khó khăn lúc này không hẳn đến từ việc thiếu kiến thức, mà còn nằm ở tốc độ xử lý ngôn ngữ và khả năng phản ứng trong những tình huống không được chuẩn bị trước.

Với những bạn chuẩn bị sang Đức học nghề, vấn đề này càng đáng quan tâm bởi Ausbildung không chỉ diễn ra tại doanh nghiệp. Trong mô hình đào tạo nghề kép phổ biến, học viên vừa thực hành tại nơi làm việc, vừa học kiến thức chuyên môn tại trường. Điều đó đồng nghĩa tiếng Đức không chỉ phục vụ giao tiếp hàng ngày mà còn trực tiếp tham gia vào quá trình học nghề: nghe hướng dẫn, trao đổi với đồng nghiệp, tiếp nhận kiến thức chuyên môn, đọc tài liệu và tham gia các kỳ thi.

Vì vậy, một học viên đã có chứng chỉ B1 nhưng khả năng nghe - nói còn yếu vẫn có thể gặp khó khăn trong những tháng đầu. Điều này không có nghĩa chứng chỉ B1 không có giá trị, càng không nên được hiểu rằng người học “có B1 nhưng không biết tiếng Đức”. Chứng chỉ phản ánh năng lực của người học theo một chuẩn đánh giá nhất định, trong khi cuộc sống thực tế lại đặt năng lực đó vào hàng trăm tình huống khác nhau, với tốc độ nói, từ vựng, ngữ cảnh và con người mà người học không thể biết trước.

Đây cũng là lý do trước ngày một học viên lên đường, câu hỏi “Em đã có B1 chưa?” là cần thiết nhưng chưa đủ. Có lẽ nên hỏi thêm một câu thực tế hơn: “Với tiếng Đức hiện tại, nếu ngày mai phải học, làm việc và tự giải quyết cuộc sống trong môi trường tiếng Đức, em đã sẵn sàng đến đâu?”

B1 là một cột mốc quan trọng, nhưng không phải đích đến

B1 vẫn là một cột mốc quan trọng đối với những bạn chuẩn bị Ausbildung. Theo thông tin hiện hành, đối với visa học nghề, người nộp hồ sơ thông thường cần chứng minh tiếng Đức ở mức B1 nếu cơ sở đào tạo chưa tự đánh giá năng lực ngôn ngữ hoặc người học chưa hoàn thành khóa tiếng Đức dự bị.

Tuy nhiên, sẽ không chính xác nếu từ yêu cầu này suy ra rằng “có B1 đồng nghĩa tiếng Đức đã đủ cho toàn bộ quá trình học nghề tại Đức”. Điều kiện ngôn ngữ của hồ sơ và mức độ sẵn sàng để học tập, làm việc và sinh hoạt trong môi trường tiếng Đức là hai vấn đề có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Trình độ tiếng Đức càng cao thì người học càng dễ hiểu nội dung của chương trình đào tạo.

Điều NEC muốn học viên chú ý vì thế không phải là “B1 có đủ hay không?” theo một nghĩa tuyệt đối, mà là B1 hiện tại của bạn đang ở đâu. Một người vừa đạt B1 nhưng nghe - nói còn yếu sẽ có nhu cầu chuẩn bị khác với một người đã thường xuyên giao tiếp, có phản xạ tốt và duy trì tiếng Đức đều đặn sau kỳ thi. Cùng một chứng chỉ nhưng mức độ sẵn sàng cho Ausbildung có thể rất khác nhau.

Ausbildung đòi hỏi tiếng Đức ở nhiều hơn một môi trường

Một ngày của Azubi có thể đặt người học vào nhiều kiểu giao tiếp khác nhau. Tại doanh nghiệp, bạn cần hiểu hướng dẫn của người phụ trách, trao đổi với đồng nghiệp, nắm quy trình và xử lý những tình huống phát sinh trong công việc. Tại Berufsschule, yêu cầu lại chuyển sang nghe giảng, đọc tài liệu chuyên môn, hiểu khái niệm mới và chuẩn bị cho các bài kiểm tra hoặc kỳ thi.

Khó khăn nằm ở chỗ tiếng Đức trong từng môi trường cũng không hoàn toàn giống nhau. Ngôn ngữ giao tiếp hàng ngày khác với cách diễn đạt trong bài giảng; vốn từ trong giáo trình B1 lại chưa chắc bao phủ những thuật ngữ xuất hiện thường xuyên trong một nghề cụ thể. Với các nghề phải giao tiếp nhiều với khách hàng, bệnh nhân hoặc đồng nghiệp, áp lực nghe hiểu và phản hồi còn xuất hiện liên tục trong suốt ngày làm việc.

Bởi vậy, việc tiếp tục nâng tiếng Đức trước khi sang Đức không đơn giản là học thêm để hồ sơ “đẹp hơn”. Giá trị thực sự nằm ở việc giảm bớt số lượng vấn đề mà một người trẻ phải xử lý cùng lúc trong những tháng đầu: vừa thích nghi với nơi ở mới, vừa học cách tự lập, vừa làm quen môi trường làm việc, vừa theo học tại trường nghề và đồng thời phải giao tiếp bằng một ngôn ngữ không phải tiếng mẹ đẻ.

Có B1 rồi, có nhất thiết phải học B2?

Từ những phân tích trên cũng không nên đi đến kết luận ngược lại rằng mọi học viên Ausbildung đều bắt buộc phải có B2 mới có thể sang Đức. B1 hiện vẫn là mức tiếng Đức thường được yêu cầu đối với visa học nghề trong các trường hợp được nguồn chính thức của Đức nêu. Tuy nhiên, đáp ứng điều kiện hồ sơ và chuẩn bị tốt cho môi trường thực tế là hai mục tiêu khác nhau.

Nếu đã có B1 và còn vài tháng trước ngày sang Đức, người học không nhất thiết phải biến khoảng thời gian này thành một cuộc chạy đua lấy B2 bằng mọi giá. Nếu có đủ thời gian và năng lực để học tiếp B2, đó là một bước chuẩn bị hữu ích; nhưng kể cả khi chưa đặt mục tiêu thi thêm chứng chỉ, việc duy trì và nâng khả năng sử dụng tiếng Đức vẫn rất cần thiết.

Thay vì tiếp tục chỉ luyện đề, người học có thể chuyển trọng tâm sang những kỹ năng gần với cuộc sống sắp tới hơn: nghe tiếng Đức ở tốc độ tự nhiên, luyện cách hỏi lại khi chưa hiểu, tập diễn đạt một vấn đề mà không chuẩn bị trước và bổ sung từ vựng liên quan trực tiếp đến nghề mình sẽ học. Mục tiêu lúc này không còn đơn thuần là nâng một bậc trên chứng chỉ, mà là rút ngắn khoảng cách giữa tiếng Đức mình đã học và tiếng Đức mình thực sự có thể sử dụng.

Trước khi sang Đức, hãy thử kiểm tra một thứ khác ngoài chứng chỉ

Một cách khá đơn giản để đánh giá mức độ sẵn sàng là thử đặt mình vào những tình huống mà sau này chắc chắn sẽ gặp. Khi nghe một đoạn hội thoại tự nhiên mà không có phụ đề, bạn hiểu được ý chính đến đâu? Khi không nghe rõ một yêu cầu, bạn có đủ tự tin để hỏi lại bằng tiếng Đức? Nếu cần gọi điện đặt lịch, giải thích một vấn đề đang gặp hoặc trao đổi một nội dung liên quan đến nghề, bạn có thể diễn đạt mà không phải chuẩn bị trước từng câu hay không?

Những câu hỏi này không thay thế một kỳ thi ngôn ngữ và cũng không nhằm phủ nhận giá trị của B1. Chúng chỉ giúp người học chuyển trọng tâm từ “mình đang có chứng chỉ gì?” sang “mình thực sự làm được gì với tiếng Đức đang có?”. Đây mới là sự thay đổi cần thiết khi một người chuẩn bị rời lớp học tiếng để bước vào môi trường Ausbildung thực tế.

Một trong những điều đáng tiếc nhất là dành nhiều tháng để đạt B1, sau đó gần như ngừng sử dụng tiếng Đức trong thời gian chờ hợp đồng, hồ sơ hoặc visa. Vài tháng không duy trì thường xuyên có thể làm giảm phản xạ nghe - nói đúng vào thời điểm người học chuẩn bị bước vào giai đoạn cần sử dụng tiếng Đức nhiều nhất.

Vì vậy, B1 hoàn toàn xứng đáng là một cột mốc để vui khi đạt được, nhưng đừng coi ngày nhận chứng chỉ là ngày mình đã “học xong tiếng Đức”. Nếu phía trước là Ausbildung, hãy sử dụng khoảng thời gian còn lại để biến kiến thức đã học thành khả năng nghe hiểu, phản hồi và giải quyết vấn đề trong đời sống thực tế.

Bởi khi sang Đức, người quản lý, giáo viên hay đồng nghiệp sẽ không hỏi bạn đã được bao nhiêu điểm trong phần Lesen hay Hören. Điều quan trọng hơn là bạn có hiểu điều họ vừa nói và có thể sử dụng tiếng Đức để tiếp tục cuộc trao đổi hay không.

Và đó chính là khác biệt lớn nhất giữa B1 trong phòng thi và B1 ở Đức.